Dzień Kajdanek

Podstawy prawne użycia kajdanek w Polsce

W Polsce ogólne zasady stosowania kajdanek wynikają z przepisów:

– Kodeks karny

– Kodeks postępowania karnego

W przypadku funkcjonariuszy Straż Ochrony Kolei szczegółowe regulacje zawarte są w Ustawie z dnia 24 maja 2013 roku o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, w szczególności w art. 15, który określa sposoby, warunki oraz techniki użycia środków przymusu bezpośredniego.

Kiedy funkcjonariusz SOK może użyć kajdanek?

Kajdanki mogą zostać użyte m.in. w celu:

– wyegzekwowania zgodnego z prawem polecenia,

– bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność funkcjonariusza bądź innej osoby,

– przeciwdziałania zagrożeniu porządku lub bezpieczeństwa publicznego,

– ochrony ochranianych obszarów, obiektów i urządzeń,

– zapobiegania niszczeniu mienia,

– zapewnienia bezpieczeństwa konwoju lub doprowadzenia,

– ujęcia osoby, udaremnienia jej ucieczki lub w trakcie pościgu,

– pokonania czynnego oporu,

– autoagresji,

– wykonania polecenia sądu lub prokuratora.

W praktyce kajdankami posługują się funkcjonariusze liniowi oraz wyspecjalizowane Grupy Operacyjno-Interwencyjne SOK.

Krótka historia kajdanek

Historia kajdanek sięga IV wieku p.n.e., kiedy stosowano je do krępowania więźniów i niewolników. Przez stulecia ich forma ewoluowała, aż w XIX wieku zaczęły przyjmować kształt zbliżony do współczesnego. W 1862 roku W. V. Adams opatentował model z regulowaną zapadką, który następnie udoskonalił Orson Phelps. Na bazie tych rozwiązań John Tower wprowadził na rynek kajdanki w formie bardzo zbliżonej do dzisiejszej. W 1893 roku niemiecki imigrant Franz Holzhausen opatentował model wykonany z hartowanej stali, składający się z dwóch pierścieni zaciskanych na nadgarstkach. Z kolei w 1912 roku Georg Carney opracował konstrukcję, która stała się wzorem dla współczesnych kajdanek – dwóch obręczy zamykanych na klucz, połączonych łańcuchem, zawiasem, przegubem lub stalową linką.

Współczesne rodzaje kajdanek

Obecnie stosuje się różne odmiany kajdanek:

– klasyczne metalowe (łańcuchowe lub zawiasowe),

– kajdanki na nogi,

– kajdanki na kciuki,

– samozaciskowe opaski z tworzywa sztucznego (tzw. trytytki).

Warunki ich użycia zależą od przepisów obowiązujących w danym państwie. Co do zasady mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, z zachowaniem zasady proporcjonalności i minimalizacji użytej siły.

Dzień Kajdanek to okazja do refleksji nad rolą środków przymusu bezpośredniego w systemie bezpieczeństwa – jako narzędzi służących przede wszystkim ochronie życia, zdrowia i porządku publicznego.